Kontağı çevirdiğinizde ya da çalıştırma düğmesine bastığınızda motorun tepkisiz kalması veya yalnızca zayıf bir tık sesi duyulması, sürücülerin sık karşılaştığı elektriksel problemlerin başında gelir. Bu gibi durumlarda akla ilk olarak zayıflamış bir akü gelse de içten yanmalı motorun ilk dönme hareketini sağlayan marş motoru ve kumanda bileşenlerindeki aşınmalar da benzer arıza tabloları oluşturur. Marş sisteminde doğru arıza teşhisi yapabilmek; gereksiz parça değişimlerini önlemek, yolda kalma riskini azaltmak ve sorunun aküden mi yoksa marş aksamından mı kaynaklandığını netleştirmek açısından büyük önem taşır.
Akü Zayıflığı ile Marş Motoru Arızasını Ayırt Etme
Kontağı açtığınızda gösterge panelindeki ikaz ışıklarının yanması, akünün marş basmak için gereken yüksek güce sahip olduğunu her zaman kanıtlamaz. Marş anında motor yüzlerce amperlik anlık akım çeker. Akü şarjı yetersizse veya hücrelerinde kimyasal bozulma meydana gelmişse, marş otomatiği seri biçimde tıkırdar ya da gösterge ışıkları tamamen söner. Bu durumu sahada pratik biçimde ayırt etmenin en kolay yolu farları veya iç aydınlatmayı açarak marşa basmaktır. Farlar marş denemesi sırasında neredeyse tamamen kararıyorsa sorun çoğunlukla akü voltajının yük altında çökmesinden veya kutup başı gevşekliğinden ileri gelir.
Buna karşılık marş basma anında aydınlatmalar canlılığını koruyor, gösterge paneli sönmüyor ancak motordan yalnızca tek ve tok bir tık sesi gelip marş dönmüyorsa dikkat marş motoruna çevrilmelidir. Bu durum, hatta akım bulunduğunu ancak akımın motor gövdesine aktarılamadığını ya da içeride mekanik bir sıkışma oluştuğunu düşündürür.
Selenoid ve Kontak Mekanizmasındaki Bozulmalar
Marş motorunun gövdesi üzerinde yer alan selenoid yani marş otomatiği, hem mekanik hem de elektriksel görev üstlenen çift sargılı bir elektromanyetik şalterdir. Kontak anahtarından gelen sinyalle birlikte pinyon dişlisini volan dişlisine doğru iterken, aynı anda aküden gelen ana besleme hattı ile motor iç sargıları arasındaki yüksek akım köprüsünü birleştirir.
Selenoidin içindeki bakır kontak plakaları zaman içinde maruz kaldığı yüksek elektrik akımı sebebiyle yanabilir veya oksitlenebilir. Böyle bir tabloda selenoid pinyon dişlisini öne itse dahi kontak plakaları birleşemez ve marş motoruna ana cereyan iletilemez. Sürücülerin duyduğu tek tık sesi çoğu zaman bu mekanik çekişin gerçekleştiğini ancak elektriksel bağlantının kurulamadığını gösterir. Ayrıca selenoid çekme sargılarındaki kopukluklarda hiç ses duyulmaz ve marş bütünüyle tepkisiz kalır.
Karbon Kömür Aşınması ve Kollektör Temassızlığı
Marş motorunun dönen rotor bileşenine akım aktaran karbon kömürler, her marş basışında sürtünme ve yüksek ısıya maruz kalır. Kullanım ömrüne bağlı olarak kömür boyu kısalır ve arkasındaki baskı yayları kömürü bakır kollektör dilimlerine yeterli kuvvetle itemez hale gelir.
Kömürlerin aşınması sonucunda marş motoru önce isteksiz ve yavaş dönmeye başlar, aşınma ilerledikçe belirli açılarda hiç basmaz. Marşın basmadığı anlarda marş motoru gövdesine hafifçe vurulduğunda kömürlerin titreşimle yerine oturup aracın çalışması, kömür aşınmasının en belirgin işaretlerindendir. Aşınmış kömürlerle aracı zorlamaya devam etmek, oluşan elektrik arkları nedeniyle kollektör dilimlerinin yanmasına ve marş motorunun tamamen kullanılamaz hale gelmesine yol açabilir.
Elektrik Tesisatı, Şasi ve Kablo Bağlantı Noktaları
Marş motoru iç bileşenleri sağlam olsa bile, elektrik tesisatındaki direnç artışları marş sistemini devre dışı bırakabilir. Akü artı kutbundan doğrudan marş selenoidine inen kalın besleme hattı, kontak anahtarından gelen marş tetikleme kablosu ve motor gövdesinin şasiye bağlandığı eksi kutup hattı düzenli kontrol gerektirir.
- Akü kutup başları ile marş terminallerindeki korozyon ve gevşek somunlar yüksek geçiş direnci oluşturarak marş gücünü keser.
- Motor blok şasi kablosunun gevşemesi ya da oksitlenmesi devrenin tamamlanmasını engeller ve marş motorunun ağır dönmesine neden olur.
- Marş denemesi esnasında multimetre ile yapılacak voltaj düşüm testleri, kablo hattı ve terminallerdeki gizli kayıpları net şekilde ortaya koyar.
Kaynaklar
- Marş Dinamosu Arızası | Bosch Car Service — https://www.boschcarservice.com/tr/tr/blog/genel-arizalar/mars-dinamosu-arizasi/
- Marş Motoru Kömür Değişimi | Bosch Car Service — https://www.boschcarservice.com/tr/tr/blog/diger-hizmetler/mars-motoru-komur-degisimi/
- Anlasser prüfen | HELLA Tech World — https://www.hella.com/techworld/de/technik/elektrik-und-elektronik/start-und-ladesystem/anlasser-pruefen/
Kapak görseli: Julia Avamotive, Pexels