Modern araçlarda sürüş emniyetinin merkezinde yer alan kilitlenmeyi önleyici fren sistemi (ABS), sert ve panik frenleme koşullarında tekerleklerin kilitlenip kızaklamasını engeller. Bu sayede sürücü tekerlekler kaymadan yön kontrolünü sürdürebilir. Kontak ilk çevrildiğinde gösterge panelindeki sarı renkli ABS lambasının iki üç saniye yanıp sönmesi, elektronik kontrol ünitesinin yürüttüğü rutin bir iç sistem kontrolüdür. Ancak bu ikaz ışığı motor çalışırken sürekli açık kalıyorsa ya da seyir halindeyken aniden yanmaya başlıyorsa, sistem bir arıza sinyali algılamış ve güvenlik protokolü gereğince ABS devresini geçici olarak kapatmış anlamına gelir.
Tekerlek Hız Sensörleri ve Sık Karşılaşılan Fiziksel Hasarlar
ABS kontrol ünitesinin sahadaki bilgi kaynağı her bir tekerlekte yer alan tekerlek hız sensörleridir. Bu parçalar porya veya aks kafasındaki manyetik dişli bileziği izleyerek tekerleğin dönme devrini anlık olarak ölçer ve kontrol ünitesine iletir. Tekerlek yuvası gibi dış darbelere en açık noktada bulunmaları nedeniyle sistemdeki arızaların önemli bir bölümü bu sensörlerin çevresinde gerçekleşir.
- Balata tozu, yol çamuru ve metalik partiküllerin manyetik sensör kafasında birikerek okuma sinyalini kesintiye uğratması
- Tekerlek davlumbazı içinde sürekli esneyen kablo tesisatının sürtünmeyle ezilmesi, taş darbeleriyle zedelenmesi ya da soket pinlerinin oksitlenmesi
- Tekerlek porya rulmanı aşınması sonucunda sensör ucu ile pals halkası arasındaki hava boşluğu mesafesinin bozulması
- Rulman veya aks değişimi esnasında encoder olarak bilinen manyetik halkanın mekanik baskıyla zarar görmesi
ABS Beyni, Hidrolik Valf Bloğu ve Besleme Gerilimi Sorunları
Arıza her defasında tekerlek tarafındaki donanımlardan kaynaklanmaz. Dört tekerlekten gelen hız sinyallerini toplayıp işleyen ABS elektronik kontrol modülü veya fren hidrolik basıncını yönlendiren valf bloğunda oluşabilecek arızalar da doğrudan uyarı lambasını devreye sokar. Sürekli motor titreşimi ve sıcaklık değişimlerine maruz kalan modül kartlarında lehim çatlakları ya da dahili devre hataları gözlemlenebilir.
Ayrıca ABS sistemine güç sağlayan ana sigortanın atması, kontrol rölelerinin işlevini yitirmesi ya da zayıflamış bir akü nedeniyle besleme voltajının belirlenen eşiğin altına düşmesi de beynin kapanmasına yol açar. Güncel araç mimarisinde ABS; savrulmayı engelleyen ESP, patinaj önleyici ASR ve yokuş kalkış yardımcısı gibi birçok sürüş destek teknolojisiyle ortak hız verisi kullandığı için, bu tip elektrik veya modül sorunlarında göstergede çok sayıda ikaz aynı anda parlayabilir.
Arıza Teşhisi Nasıl Yapılır ve Lamba Yanarken Sürüş Güvenliği
ABS ikaz lambası yanarken aracın klasik hidrolik fren mekanizması mekanik olarak çalışmaya devam eder; araç pedal basıldığında durur. Ancak acil bir fren ihtiyacında tekerlekler kilitleneceği için araç kızaklar ve direksiyon manevrası yapılamaz. Bu sebeple arıza tespit edilip onarılana dek takip mesafesini artırmak ve kaygan zeminlerde ani hareketlerden kaçınmak şarttır. Bununla birlikte TÜVTÜRK araç muayenesinde ABS ikaz lambasının sürekli yanması doğrudan ağır kusur sayılmaktadır.
Sorunun kaynağını belirlemek amacıyla araç öncelikle yetkin bir OBD arıza tespit cihazına bağlanmalıdır. Cihaz hafızasındaki arıza kodları (DTC), arızanın hangi tekerlekteki sensör devresinde ya da modül bileşeninde olduğunu kesin olarak gösterir. Ardından ilgili tekerleğin sensör soketindeki gerilim, kablo hattının iletkenliği ve manyetik halka yüzeyi incelenerek gerekli temizlik veya parça değişimi tamamlanır.
Kaynaklar
- ABS Sensörünün Kontrol Edilmesi ve Değiştirilmesi - HELLA Tech World — https://www.hella.com/techworld/tr/teknoloji-teknik-bilgiler/sensorler-ve-aktuatorler/abs-sensorunun-kontrol-edilmesi-ve-degistirilmesi/
- Bosch Mobility - Active Wheel-Speed Sensors and Brake Control Systems — https://www.bosch-mobility.com/en/solutions/sensors/wheel-speed-sensor/
- Continental ATE Wheel Speed Sensor OEM Direct Information — https://us.continental-aftermarket.com/part.php?part=360546&source=app
Kapak görseli: John Joshua Mejia Jose, Pexels