İçten yanmalı motorlarda yanma odasından çıkan zararlı gazların filtrelenmesi ve sessiz bir şekilde dışarı atılması, egzoz sisteminin kusursuz çalışmasına bağlıdır. Bu sistemin en kritik parçası olan katalitik konvertör; karbonmonoksit, yanmamış hidrokarbonlar ve azot oksit gibi çevreye zararlı bileşenleri kimyasal tepkimelerle zararsız su buharı ve azota dönüştürür. Ancak zamanla kalitesiz yakıt, ateşleme aksaklıkları, motor yağı sızıntıları veya yol darbeleri nedeniyle katalitik konvertör deforme olabilir ya da tıkanabilir. Egzoz hattında meydana gelen kaçaklar ve konvertör arızaları hem motor performansını zayıflatır hem de araç muayenelerinde doğrudan kalma sebebi oluşturur.
Katalitik Konvertör Arızasının Başlıca Belirtileri
Katalitik konvertörün iç yapısı yüksek sıcaklıklara dayanıklı petek dokulu seramik veya metalik malzemelerden oluşur. Bu peteklerin kurumla tıkanması veya aşırı ısı nedeniyle erimesi, egzoz gazının dışarı atılmasını zorlaştırarak motorda yüksek geri basınç oluşturur. Aracınızda katalitik konvertör arızasına işaret eden yaygın durumlar şunlardır:
- Ciddi güç kaybı ve çekiş düşüklüğü: Tıkanan egzoz gazı motoru boğar; araç özellikle dik yokuşlarda bayılır, hızlanmakta zorlanır ve gaz pedalına basıldığında cansız tepki verir.
- Artan yakıt sarfiyatı: Yanma odasındaki gaz tahliyesi aksadığında motor verimi düşer ve araç aynı hızı koruyabilmek için belirgin biçimde daha fazla yakıt harcar.
- Egzozdan gelen çürük yumurta kokusu: Yanmamış yakıt ve kükürt bileşenlerinin konvertörde doğru filtrelenememesi sonucu çevreye keskin ve rahatsız edici bir koku yayılır.
- Metalik tıkırtı ve sesler: Konvertör içindeki seramik petekler darbe veya termal şokla kırıldığında, aracın altından boş bir teneke kutuda taş sallanıyormuş gibi tıkırtı ve şıkırtı sesleri duyulur.
- Motor arıza lambası: Katalitik konvertörün önünde ve arkasında bulunan lambda sensörleri gaz temizleme verimini ölçer; eşik değerlerin altına inildiğinde gösterge panelinde motor arıza lambası yanar.
Egzoz Kaçakları Nasıl Kontrol Edilir ve Motora Etkileri Nelerdir?
Egzoz sisteminde manifold contalarından esnek spiral boruya ve susturuculara kadar uzanan hatta oluşan delikler veya çatlaklar egzoz kaçağı olarak adlandırılır. Egzoz kaçağı, gazların sensörlerden önce veya katalizörden önce dışarı sızmasına yol açarak oksijen sensörlerinin yanlış ölçüm yapmasına ve motor beyninin karışım dengesini bozmasına sebep olur.
Kaçak kontrolünde uygulanabilecek pratik yöntemler ve belirtiler şunlardır:
- Ses değişimi: Gaza basıldığında aracın altından gelen fısıltı, patırtı veya tiz gürültü egzoz borularında ya da bağlantı flanşlarında kaçak olduğunu gösterir.
- Görsel kurum incelemesi: Araç lifte kaldırıldığında egzoz borularının birleşim noktalarında ve susturucu yüzeylerinde görülen siyah is ve kurum izleri kaçağın kesin yerini ele verir.
- Sabunlu su denemesi: Egzoz sistemi henüz soğukken şüphelenilen bağlantı contalarına sabunlu su püskürtülüp motor çalıştırıldığında hava kabarcıkları oluşuyorsa o noktada sızıntı mevcuttur.
Periyodik Muayene ve Egzoz Emisyon Ölçümü Kuralları
TÜVTÜRK periyodik araç muayenesine girecek araçların geçerli bir egzoz gazı emisyon ölçüm raporuna sahip olması zorunludur. Emisyon testi bulunmayan ya da ölçümden geçemeyen araçlar periyodik muayenede doğrudan ağır kusurlu sayılarak onay alamaz. Yürürlükteki yasal mevzuata göre binek otomobiller ilk üç yaşın ardından her iki yılda bir, ticari araçlar ise ilk bir yılın tamamlanmasından itibaren her yıl egzoz emisyon testine tabi tutulur.
Katalitik konvertörün sökülmesi, boşaltılması veya iç peteklerinin iptal edilmesi TÜVTÜRK muayene kusur tablosunda ağır kusur olarak değerlendirilir. Aynı zamanda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının EGEDES denetimlerinde ölçümsüz dolaşan veya yasal emisyon sınırlarını aşan araçlara yüksek idari para cezaları uygulanır. Bu sebeple muayene öncesinde egzoz hattında kaçak olmamasına, katalizörün sağlamlığına ve motorun ideal çalışma sıcaklığına ulaşmış olmasına özen gösterilmelidir.
Kaynaklar
- Katalitik Konvertör Arızası — Bosch Car Service — https://www.boschcarservice.com/tr/tr/blog/genel-arizalar/katalitik-konvertor-arizasi/
- TÜVTÜRK'ten araç sahiplerine egzoz emisyon ölçümü uyarısı — TRT Haber — https://www.trthaber.com/haber/ekonomi/tuvturkten-arac-sahiplerine-egzoz-emisyon-olcumu-uyarisi-933391.html
- Katalizör Arızası Nasıl Anlaşılır — Bosch Car Service — https://www.boschcarservice.com/tr/tr/blog/surucu-rehberi/katalizor-arizasi-nasil-anlasilir/
Kapak görseli: Engin Akyurt, Pexels