Motorlu araçların yol ile olan yegane temas noktası olan lastikler, sürüş güvenliğinden yakıt tüketimine, fren performansından yol tutuşuna kadar pek çok unsuru doğrudan belirler. Ancak birçok sürücü lastik bakımını sadece mevsim geçişlerinde hatırlar. Oysa lastiklerin tabanındaki hava basıncı ve sırt desenindeki diş derinliği, sürüş emniyetinin aksamaması için her ay düzenli takip edilmelidir. Düzenli kontroller, beklenmedik arızaların ve yolda kalma risklerinin önüne geçerken aracın fabrika çıkışındaki sürüş dinamiklerini korumasını sağlar.
Doğru Lastik Hava Basıncı ve Soğuk Ölçüm Kuralı
Lastiğe basılması gereken ideal hava basıncı lastik markasına göre değil, aracın üreticisi tarafından belirlenir. Çünkü aynı ebatta lastik kullanan iki farklı otomobilin ağırlık dağılımı, aks yükü ve şasi yapısı birbirinden farklıdır. Aracınız için en doğru basınç değerleri sürücü kapısının iç direğinde yer alan metal plakada, yakıt deposu kapağının iç yüzeyinde veya kullanım kitapçığında belirtilir. Bu tablolarda genellikle aracın normal yüksüz hali ile bagaj ve yolcuyla tam yüklü durumları için ayrı PSI veya BAR değerleri yer alır.
Basınç ölçümünün mutlaka lastikler soğukken yapılması gerekir. Soğuk lastik tanımı, aracın en az üç saattir park halinde beklemiş olması veya en fazla iki ila üç kilometre düşük hızda yol almış olması anlamına gelir. Seyir halindeki aracın lastikleri sürtünme nedeniyle ısınır ve içerisindeki hava genleşerek manometrede yaklaşık 3 ila 5 PSI daha yüksek bir basınç gösterir. Sıcakken ölçülen lastikten fazla hava olduğu düşünülerek hava tahliyesi yapılmamalıdır; zira lastik soğuduğunda basınç hedeflenen ideal seviyenin çok altına düşer.
Eksik Basıncın Yakıt Tüketimi ve Güvenliğe Zararları
Düşük hava basıncı ile seyretmek, lastiğin yere basan taban alanının bozulmasına ve yuvarlanma direncinin kayda değer oranda yükselmesine neden olur. Artan yuvarlanma direncini yenmek için motor fazladan güç üretir ve bu durum doğrudan yakıt tüketimine yansır. Teknik verilere göre araç üreticisinin tavsiye ettiği değerden yaklaşık 1 bar yani 14 PSI daha düşük basınçla araç kullanmak, yuvarlanma direncini artırarak yıllık yakıt tüketiminde bir depoya varan ilave masraf oluşturur.
- Islak zeminde yapılan acil frenlemelerde durma mesafesi uzar; 1 barlık eksik basınç fren mesafesini 11 metreye kadar uzatabilir.
- Lastik tabanının orta kısmı içeri göçerken omuz bölgelerine aşırı yük biner; bu durum lastik yanaklarının aşırı ısınmasına ve ani patlama tehlikesine yol açar.
- Dengesiz basma yüzeyi nedeniyle lastik sırtının kenarlarında orantısız ve erken aşınma meydana gelerek lastiğin kullanım ömrü kısalır.
- Su tahliye kanalları yola doğru açıyla basamadığı için yağışlı havalarda suda kızaklama riski ciddi ölçüde yükselir.
Yasal Diş Derinliği Sınırı ve TWI Göstergesi
Lastiklerin sırtında yer alan kanallar ve bloklar, yağışlı havalarda suyun tabandan tahliye edilmesini sağlayarak lastiğin asfaltla temasını korur. Türkiye mevzuatına ve Karayolları Trafik Kanunu hükümlerine göre binek otomobillerde yasal asgari lastik diş derinliği 1,6 milimetre olarak belirlenmiştir. TÜVTÜRK periyodik araç muayenesinde yapılan kontrollerde dijital kumpasla ölçülen derinliğin 1,6 milimetrenin altında çıkması ağır kusur sayılır ve araç muayeneden onay alamaz.
Sürücüler profesyonel bir ölçüm aletine ihtiyaç duymadan da lastik sırtının durumunu TWI yani diş aşınma göstergesi sayesinde kolayca takip edebilir. Lastiğin yanak kısmında bulunan TWI yazısı, üçgen sembolü veya üretici amblemleri hizasında sırt oluklarının içine yerleştirilmiş küçük kauçuk çıkıntılar bulunur. Lastik sırtı aşındıkça bu çıkıntılarla aynı seviyeye gelir. Eğer lastik sırtı TWI çıkıntılarıyla eşitlenmişse yasal sınır doldurulmuş demektir ve bu lastiklerin can güvenliği açısından vakit kaybetmeden değiştirilmesi gerekir.
Kaynaklar
- Aracıma uygun lastik basıncı nedir? | MICHELIN — https://www.michelin.com.tr/auto/tavsiyeler/lastik-basinci/lastik-basincim-ne
- Lastik aşınma göstergesini nasıl yorumlamalı? | Michelin — https://www.michelin.com.tr/auto/tavsiyeler/lastik-degisimi/lastik-asinma-gostergesi
- Araç Muayenede Lastik Kusuru Nedir? | Continental Lastikleri — https://www.continental-tires.com/tr/tr/tire-knowledge/what-is-tire-defect-in-vehicle-inspection/
Kapak görseli: Tima Miroshnichenko, Pexels